Íslensku Geirfuglarnir í útrás

Leikfélagið Geirfugl hefur lifnað við og heldur í víking til Suður-Kóreu. Leikfélaginu hefur verið boðið að sýna Segðu mér satt eftir Hávar Sigurjónsson á alþjóðlegu leiklistarhátíðinni í Keochang í ágúst næstkomandi.

 

Segðu mér satt var sett upp í samstarfi við Þjóðleikhúsið og var sýnt í Kúlunni í febrúar og mars á þessu ári. Einnig stendur til að sýna verkið á Akureyri í haust.

 

Leikstjóri verksins er Heiðar Sumarliðason, með aðalhlutverk fara Ragnheiður Steindórsdóttir, Árni Pétur Guðjónsson og Sveinn Ólafur Gunnarsson.

Eins og er stendur ekki til að taka sýninguna upp aftur í Reykjavík.

Um hvað var Sýning ársins? Vangaveltur listamanns.

Tæpt ár er síðan 16 elskendur frumsýndu Sýningu ársins. Ég held að ég geti sagt með nokkurri vissu að sýningunni hafi verið vel tekið, við fengum ágætis dóma, fullt var á allar sýningar og við fengum Grímuverðlaun. Ég get ekki verið annað en ánægður og stoltur með árangurinn og vini mína og félaga í 16 elskendum.

Karl Ágúst.

     Það er hins vegar eitthvað sem hefur truflað mig frá því að við frumsýndum. Mér líður stundum eins og okkur hafi að einhverju leyti mistekist þrátt fyrir þennan góða árangur, að fólk hafi hreinlega ekki náð því sem við vorum að segja. Kannski sögðum við það ekki nógu hátt eða klæddum alvarleikann of miklu djóki og kaldhæðni. Fjölmiðlagagnrýnin var hins vegar nánast samhljóða og sammála: að búa til verk unnið upp úr skoðanakönnun á viðhorfum almennings til leiklistar er ekki bara frumlegt og skemmtilegt heldur einnig er könnunin sem slík mjög mikilvæg heimild um viðhorf fólks til ólíkra þátta sviðslista. Fyrir mitt leyti var þessi lestur ekki nóg og ég hefði viljað ná lengra með sýningunni, kannski ekki að breyta heiminum en allavega komast út fyrir ramma leiklistarinnar. Sýning ársins hafði að mínu mati lítið sem ekkert með leiklist að gera. Mér finnst þessi vettvangur ágætis staður til að fara yfir það sem ég taldi vera markmið og sögn Sýningar ársins og velta því fyrir mér af hverju það komst ekki til skila. Það skal tekið fram að þessar hugleiðingar eru í mínu nafni, ég kann ekki vel við að leggja öðrum orð í munn, og þegar ég segi við þá er ég því að tala um upplifun og skoðun mína.

    

Fyrirsjáanlegur ófrumleiki

Ferli Sýningar ársins var langt og viðamikið. Við unnum könnunina í samstarfi við Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands og tók það góða samstarf töluverðan tíma þar sem við sömdum hundruði spurninga. Flestar fóru í ruslið, en restina unnum við áfram, lagfærðum, sameinuðum, breyttum orðalagi, gerðum sumar almennari, aðrar víðari, breyttum viðmiðunarhópum o.s.frv. Við vorum mjög sátt við endanlega útgáfu könnunarinnar, sem að okkar mati náði að vera almenn en um leið mjög sértæk, bæði hvað varðar fjölbreytta en skýra valmöguleika og einnig ef tekið er mið af viðmiðunar og samanburðarhópunum. Tvennt var hins vegar skýrt frá byrjun: hugmyndin var alls ekki frumleg og helstu niðurstöður könnunarinnar lágu fyrir strax í upphafi ferlisins.

Komar og Melamid.

     Á árunum 1994-97 vann rússneska listamannatvíeykið Komar og Melamid að verkinu Val fólksins (People’s Choice). Verkið var sýnt um allan heim, t.d. á Kjarvalsstöðum, en í því framkvæmdu þeir félagar skoðanakönnun, í samstarfi við fagaðila í hverju landi, á viðhorfum fólks til myndlistar. Þeir máluðu svo tvö verk; Vinsælasta málverkið og Óvinsælasta málverkið, eftir niðurstöðum könnunarinnar í hverju landi fyrir sig. Þetta verk Komars og Melamid var ekki bara inspírasjón í okkar vinnu heldur tókum við meðvitaða ákvörðun um að kópera hugmyndina nánast í heild sinni og yfirfæra á sviðslistir. Þetta var skýrt frá upphafi og fórum við aldrei í felur með þennan ‘stuld’ eða ‘vísun’ enda engin ástæða til þess. Svo mikill var frumleikinn.

     Þar sem að við unnum út frá forsendum Komar og Melamid gátum við auðveldlega gefið okkur að niðurstöður okkar yrðu nokkurn veginn þær sömu. Verkin þeirra eru nánast öll eins. Vinsælasta myndin alltaf landslagsmálverk með áberandi bláum tónum, fjallasýn og hálfklæddri manneskju í forgrunni aðeins til hliðar við miðju. Óvinælasta myndin var alltaf lítil abstraktmynd.

     En fyrst að hugmyndin var ófrumleg, fyrir utan yfirfærslu í annað listform, og niðurstöðurnar nokkurn veginn skýrar fyrirfram, hver var þá tilgangurinn með sýningunni? Og af hverju vorum við að endurtaka verk Komars og Melemid árið 2012?

    

Hið vafasama fyrirbæri lýðræði

Sýning ársins var fyrir mitt leyti tilraun til að setja spurningarmerki við eitt vafasamasta fyrirbæri samtímans, lýðræðið. Að því sögðu er rétt að taka það fram að ég er enginn fasisti eða einvaldssinni, ég held að ég geti sagt með nokkurri vissu að við vesturlandabúar séum upp til hópa hlynnt lýðræði og þátttöku almennings í stjórnmálum. Hins vegar má vel setja spurningarmerki við birtingarmyndir lýðræðis í dag, sérstaklega í ljósi þeirrar endurskoðunar sem fylgir hruni fjármála og stjórnkerfis landa. Árið 2011, þegar við vorum að móta hugmyndir okkar um Sýningu ársins (þremur árum eftir hrun),virtist hreinlega ekki mikið vera að breytast í þróun lýðræðis á Íslandi. Vissulega varð bylting, sú eina í sögu okkar litla lýðræðisríkis og því söguleg, og kosningar stutt seinna sem snéru valdatafli hægrimanna nánast á hvolf. Haldinn var þjóðfundur og og kosið til stjórnlagaþings, þar sem átti að semja uppkast að nýrri stjórnarskrá. Þrátt fyrir þessar drastísku breytingar í pólitíkinni virtist hið lýðræðislega kerfi einhvern veginn gera lítið úr þeim. Niðurstaða þjóðfundarins koðnaði hreinlega niður í víðáttu sinni (skilgreinið kærleik og réttlæti fyrir lýðræðiskerfinu) og stjórnarskráin átti aldrei séns eins og raunin varð nú í vor. Lýðræðið er yfirleitt sett fram sem nánast fullkomið kerfi þar sem öllum er tryggð rödd og að valdið liggi algjörlega hjá fólkinu, eða í versta falli hjá kjörnum fulltrúum þess. Lýðræði dagsins í dag er vafasamt að því leyti að það er sett fram eins og það sé algilt og almennt, að allir séu jafnir, að skoðun hvers og eins vegi jafn mikið og annarra. Enn fremur að í því felist frelsi (annað orð sem mætti leggja fyrir kerfið), þar sem hver og einn stjórnar sinni skoðun og vali. En lýðræðið reiðir sig hins vegar á ákveðin stjórnvaldstæki til að stýra skoðunum manna. Þau tvö mikilvægustu eru fjölmiðlar annars vegar en hins vegar skoðanakannanir.

Gallup.

    

Almenningsálitið er ekki til

Í fyrirlestri sem bar yfirskriftina Almenningsálitið er ekki til frá 1972 fjallar félagsfræðingurinn Pierre Bourdieu um skoðanakannanir, hlutverk þeirra og áhrif á lýðræðissamfélagið.  Hann segir m.a.:

            „Viðfangsefni skoðanakannana eru lituð hagsmunum. [...] Við núverandi aðstæður eru skoðanakannanir stjórnvaldstæki. Líkast til er mikilvægasta hlutverk þeirra fólgið í því að koma á þeirri tálsýn að til sé almenningsálit sem samanstandi einfaldlega af samanlögðum skoðunum einstaklinga. [...] Megin áhrif skoðanakannana eru að þær glæða trú okkar á tilvist samhljóða almenningsálits, réttlæta þannig ákveðna stjórnmálastefnu og styrkja þau valdatengsl sem hún hefur að undirstöðu eða gera hana mögulega.“

Elskendurnir 16.

     Áður en við lögðum skoðanakönnunina fyrir 1500 manna úrtak vissum við að niðurstaðan myndi ekki bara vera í grófum dráttum fyrirfram gefin, heldur varð það nánast vitað að hún myndi nokkurn veginn staðfesta allar þær klisjur sem við gáfum okkar um ólíka hópa samfélagsins. Það sem var kannski einna mest sjokkerandi, þegar við fengum skýrsluna í hendur, var hversu ótrúlega skýrar og mótaðar klisjurnar voru, nánast eins og í virkilega lélegum Spaugstofubrandara.  Þarna átti lýðræðislegur raunveruleikinn að vera holdi klæddur, því ekki er hægt að efast um áreiðanleika könnunarinnar sem var unnin eftir forskrift hinnar hefðbundnu skoðanakönnunar, í samstarfi við virta og óháða stofnun.

    

Jaðrar og meðaltöl

Í greiningu sinni fjallar Bourdieu um nokkrar kreddur sem hann telur ríkjandi í viðhorfi til skoðanakannana, m.a. að allar skoðanir sé jafngildar. Hann sýnir hins vegar fram á hið gangstæða og tekur sem dæmi að hafi fólk áhuga á ákveðnu efni er líklegra að það láti sig málið varða og komi skoðun sinni á framfæri. Þetta nýta stjórnmálin sér í formi stjórnandi valdaorðræðu. Flokkar segja það sem fólk vill heyra svo að það segist ætla að kjósa þá í næstu könnun. Þar með eykst fylgið og orðræðan tekur völdin, sem hefur aftur áhrif á það fólk sem leitast eftir að samsama sig með meirihlutanum, því enginn vill vera á jaðrinum.

     Meðaltalið sem grundvallar skoðanakönnunina og lýðræðið, gerir um leið einmitt ráð fyrir því að samfélagið sé með öllu jaðralaus. Öfgar í báðar áttir eru strokaðir út til að fá sem skýrasta mynd af ástandi máli. Fjöldi þeirra sem ekki tekur afstöðu eða neitar að svara er þar að auki ekki talinn með þegar niðurstöðurnar eru gerðar opinberar. Þar koma fjölmiðlarnir, með alla sína hagsmuni í farteskinu, inn í myndina. Samkvæmt könnun MMR fyrir Stöð 2 og Vísi.is, sem birt var þann 5. apríl, sögðust 40% landsmanna ætla að kjósa Framsóknarflokkinn í næstu kosningum. En mjög erfitt er að átta sig á því að aðeins rúmlega 60% þeirra 800 sem tóku þátt svaraði könnuninni. Hegemonísk orðræða lýðræðisins á bullandi siglingu. Þess má geta að samkvæmt könnun 16 elskenda bera tæp 70% svarenda mikið eða frekar mikið traust til skoðanakannana.

Niðurlag

Listamaðurinn í mér, sem samkvæmt klisjunni berst við að útskýra verk sín fyrir áhorfendum er ofurlítið leiður yfir því skrifa svona pistil. Það hefði náttúrulega verið best ef áhorfendur hefðu fallið í trans á sýningunni, fengið kaþarsis í bæði hnén og rétt skriðið út hlæjandi og grátandi yfir örlögum sínum og stöðu lýðræðisins öskrandi Ó! Hvílíkir bjánar erum við! Og í kjölfarið breytist heimurinn. Eða hvað? Hefði það kannski gert málin bara flóknari og verri? 

Ég var persónulega mjög ánægður með allt ferlið í kringum Sýningu ársins og með þær viðurkenningar sem hópurinn hlaut fyrir hana. Við hefðum getað gert margt öðruvísi og áttum við á köflum mjög erfitt með umfjöllunarefnið sjálft enda viðamikið og flókið. Ég er líka á því að gagnrýnendur hefði mátt kafa dýpra og spyrja sig flóknari spurninga um vísanir og ástæður sýningarinnar. En í það minnsta finnst mér mjög mikilvægt og hollt að fara yfir þetta núna þegar stutt er í kosningar og valdastýrningartæki lýðræðisins keppast við að staðfesta tálsýnina og að valdatengslin „breiði yfir það sem þau eru í raun og veru og beita afli sínu þá fyrst þegar þau taka á sig slíkt gervi.“

Karl Ágúst Þorbergsson.

Að mistakast að mistakast

Melkorka Sigríður og Katrín Gunnarsdóttir. Myndin er af visir.is. Ljósmyndari/Vilhelm.

Byrjum á mistökunum.

Hugmyndin að mistakast er líklega ógnvænlegasta fyrirbærið sem mannkynið horfist í augu við á hverjum degi. Og litrófið er ansi vítt. Þannig óttumst við að mistakast þegar við keyrum börnin okkar í skólann á morgnanna. Við viljum allavega komast á leiðarenda án umferðaróhappa. Við erum hrædd við að samskipti okkar mistakist, að stúlka/drengur hafni ástarviðleitni okkar, að leggja allt undir til þess eins að uppgötva að það er engin grundvöllur fyrir hugmyndum okkar. Persónulega óttast ég að mistakast að skrifa þessa gagnrýni. Mistök og ótti haldast í hendur. Örvæntingin líka. Hugmyndin snertir því marga fleti mannshjartans.

Íslenska hreyfiþróunarsamsteypan ákvað að takast á við þessa ógnvænlegu hugmynd í dansverkinu Coming up, en verkið var frumflutt í Tjarnarbíói föstudaginn 22. mars síðastliðinn. Ólíkt fyrri verkum hópsins þá eru aðeins tveir dansarar sem semja og dansa sig í gegnum þessa flóknu hugmynd. Það eru þær Melkorka Sigríður Magnúsdóttir og Katrín Gunnarsdóttir. Melkorka er þaulreyndur dansari og hefur aðallega dansað í mið-Evrópu auk þess sem hún hefur, ásamt félögum sínum, verið ötul í að sýna nútímadans og möguleika hans hér á landi í gegnum Íslensku hreyfiþróunarsamsteypuna síðustu ár. Sjálf er Katrín enginn byrjandi, enda útskrifuð sem nútímadansari frá Listaháskóla Íslands og starfar sem heilsuhagfræðingur.

Verkið hefst með mjög hráum hætti og ákveðinn tónn er sleginn. Það er eins og áhorfendur séu frekar staddir í ókláruðu listrænu ferli. Það er undirstrikað með hversdagslegum klæðnaði dansaranna enda hugmyndin sú að uppbygging verksins mistakist ítrekað í vegferð tveggja danshöfunda sem vilja skapa dansverk með fullkomnum hápunkti. Dansararnir ná taktinum, samkomulagi um einhverja hugmynd, en annar dansarinn færir sig svo óðar í þá næstu, ný hugmynd fæðist og dansarnir missa taktinn. Þetta hljómar eins og ruglingsleg uppbygging, en hópnum tekst að byggja á afbyggingunni einni; á röð mistaka.

Á enda sviðsins er lítil eyja með gervigrasi ásamt hljómborði, blómi og fleiru. Þannig kalla dansarnir þau hughrif fram hjá áhorfendum að tónlistin sé spiluð af hljómborðinu. Hljóðmyndin er samt á ábyrgð Baldvins Þórs Magnússonar og tekst honum vel upp.

Annar dansarinn, Katrín, virðist öllu einbeittari að skapa dansverk með fullkomnum hápunkti. Hægt og rólega skýrist hugmyndin sem er nokkurnveginn sú að dansarnir ætla að túlka dauðann aftur og aftur. Og fara svo í splitt.

Þetta hljómar auðvitað nokkuð einfalt, en vandinn er sá að Melkorka, hinn dansarinn, virðist ekki nægilega einbeitt í vegferðinni og afvegaleiðir ferlið ítrekað. Þessi togstreita er sjáanleg en hefði mátt vera mun sterkari.
Hugmyndir verksins eru frumlegar. Þannig búa dansarnir hægt og rólega til vegvísi á gólfinu með límbandi en vegvísirinn hefst á endanum og endar á upphafinu. Þetta var vel til fundin hugmynd og dýpkaði lokasenuna, og um leið verkið allt, verulega. Einnig er blómapotti breytt í hljóðnema og dansarnir búa til blöðrudýr.

Hápunktar verksins voru annarsvegar í frábæru atriði þar sem Katrín spilar lag Edvard Grieg, Í höll dofrans (In the hall of the mountain king), á klarinett á meðan Melkorka spilar undir á hljómborðið. Þá var algjörlega frábært atriðið þar sem þær öskra ítrekað á hvora aðra í upplýsandi samræðum um Grieg. Eins mætti nefna atriðið þar sem þær steppa stefið úr tónverki Griegs, þegar einföld dansruna verður að lokum gríðarlega flókin og búkhljóðin notuð í stað tónlistar. Frábærar senur allt saman.

Það sem hefði betur mátt fara var líklega eindans Melkorku við rafmagnstöflu þar sem hún dansaði á sama tíma og hún ruglaði í lýsingunni. Hugmyndin er góð, en virkaði einhvernveginn ekki. Í sama atriði afklæddi Katrín sig þannig hún stóð á nærfötunum einum. Hver sem punkturinn var þá missti hann marks hjá mér.

Eins hefði mátt nálgast hugmyndina að mistakast mun skýrar. Þær reyna ekki að nálgast óttann við að mistakast, þessar mannlegu tilfinningar. Þær túlka frekar mistökin út frá kómískum forsendum, sem virkar vel, hitt hefði líka mátt koma fram.

Að öðru leyti er Coming Up frábær danssýning og á svipuðum slóðum og dansverkið Úps, sem sami hópur sýndi árið 2011; fyndin, hugvitssamleg og umfram allt, vel framkvæmd. Það er því nokkuð ljóst að danshöfundunum mistókst að mistakast. Og viti menn, splitt eftir dauðann svínvirkar.

Valur Grettisson

Athugasemd frá gagnrýnanda: Dramatúrg umrædds dansverks (Símon Birgisson) er jafnframt annar ritstjóra Reykvélarinnar.

Dansverk um leitina að hápunktinum

Tveir danshöfundar ætla sér að skapa dansverk með fullkomnum hápunkti. Þegar á hólminn er komið eiga þeir erfitt með að dansa í takt, dansspor eru skilin eftir í lausu lofti, ein uppbygging tekur við af annarri, nýjar hugmyndir breyta stöðugt atburðarásinni og allar tilraunir til að skapa hinn fullkomna hápunkt renna út í sandinn. Í öllum hamaganginum týnist hið ógleymanlega augnablik.

Eftir standa hönd í hönd hið risastóra og hið smávægilega,
hið venjulega og hið mikilfenglega, antí-klímaxinn og klímaxinn.

Coming Up er sjötta verkefni Íslensku Hreyfiþróunarsamsteypunnar. Hópurinn var stofnaður árið 2005 af fimm ungum listakonum – þeim Ásgerði Guðrúnu Gunnarsdóttur, Ragnheiði Bjarnarson, Melkorku Sigríði Magnúsdóttur, Vigdísi Evu Guðmundsdóttur og Katrínu Gunnarsdóttur. Hópurinn hefur leitast við að starfa með ólíkum listamönnum, leikurum, tónlistarmönnum og myndlistarmönnum og reyna sýningar hópsins yfirleitt á mörk sviðslistar og danslistar. Coming up er fyrsti dúett hópsins þar sem Melkorka Sigríður og Katrín Gunnarsdóttir leiða saman hesta sína. Fyrri verk Hreyfiþróunarsamsteypunnar eru verkin Shake me (2009), Kandíland (2010) og Úps (2011), sem bæði byggðu á verkum Shakespeare, og DJ Happiness (2008) og Meyjarheftið (2007).

Coming up er sýnt í Tjarnarbíói 23.03, 26.03 og 28.03 kl. 21:00.

Myndir: Bart Cameron.

Karma fyrir fugla – pólitísk leikhústilraun

Kristín Jóhannesdóttir er einn heitasti leikstjórinn á Íslandi í dag. Það er áhugavert í landi þar sem æskudýrkun er oft á tíðum alvarlegt vandamál. Sýningar hennar eru framúrstefnulegar, beinskeyttar og koma við kauninn á fólki. Hún velur sér ekki auðveld verkefni. Flakkar milli klassískra leikrita (Brennuvargarnir 2009), nútímaleikrita (Rautt 2012) og frumflutnings á íslenskum leikritum (Utan Gátta 2009, Svartur hundur prestsins 2011 og Karma fyrir fugla 2013).

Eitt af einkennum Kristínar sem leikstjóra er næmni fyrir leik en líka sú staðreynd að hún leyfir sér að vera ljóðræn og gera tilraunir. Svo er Kristín pólitísk. Hún berst fyrir jafnrétti. Jafnrétti í samfélaginu og jafnrétti í listum. Pólitískar skoðanir hennar endurspeglast í verkefnavalinu. Karma fyrir fugla er hápólitískt verk og líklega fáir leikstjórar betur til þess fallnir að takast á við leikritið en hún.

Nóbelsræða í brúðkaupi

Miðpunktur verksins er Elsa, sautján ára stúlka (Þórunn Arna Kristjánsdóttir). Elsa er frá upphafi fórnarlamb. Kannski á hún að vera einskonar táknmynd fyrir fórnarlömb ofbeldis gegn konum á öllum tímum, að minnsta kosti voru ekki mörg blæbrigði að finna í persónu hennar.

Foreldrar Elsu eru millistéttarfólk. Faðirinn fræðimaður og eiginkonan virðist heimavinnandi. Þau hjónin, í meðförum Þorsteins Bachmann og Maríönna Clöru Lúthersdóttur, eru það lím sem heldur sýningunni saman í fyrri hluta verksins.

Samband þeirra hjóna er margslungið - það er líkt og þau séu stödd í eigin sápuóperu inn í þessum dramatíska heimi. Faðirinn er hégómlegur, dreymir um hæsta heiður fræðimanna, sjálf nóbelsverðlaunin og notar tækifærið í brúðkaupi dóttur sinnar til að æfa þakkarræðuna. Atriði þar sem tungumálið bregst honum og hann hleypur úr einni hugsun yfir í aðra var sterkt.

Persóna Þorsteins er spegilmynd á íslenska draumnum, hallærislegur og brjóstumkennanlegur um leið; frumleg nálgun á róttæka vinstri manninn sem mörgum finnst að megi ekki gera grín að.

Öllu naprari er sú mynd sem dregin er upp af eiginkonunni. Hún stígur ekki í vitið, er gerð að ljósku og hennar stóri harmur er að komast að því að eiginmaðurinn hafi verið sviptur arfinum. Hún virðist hafa gengið í hjónabandið með von um peninga og nú eru þeir úr augsýn.

Klisjukenndur eiginmaður

Það eru peningavandræði þeirra hjóna sem eru örlagavaldurinn í lífi dótturinnar, Elsu. Það á að koma henni í hjónaband og þar kemur Örvar til sögunnar (Hilmir Jensson). Hann er ungur maður á uppleið, í glansandi jakkafötum, vinnur hjá stjórnsýslunni og dreymir um stöðuhækkun.

Því miður fannst mér persóna Örvars klisjukennd. Hann er illmennið í verkinu, kannski af því hann vill stefna hærra í vinnunni, eða af því hann klæðist flottum jakkafötum. Þegar Elsa neitar að ryksuga íbúð þeirra hjóna bregst hann við með því að ná í svipu og hún flýr heimilið.

Þetta brot í persónunni var illa undirbyggt og þar af leiðandi virkuðu átökin milli Örvars og Elsu hálf hjákátleg.

Elsa er hins vegar óvelkomin á sínu gamla heimili. Faðirinn hefur þegar gert áætlanir um að breyta barnaherberginu í vinnustofu og foreldrarnir óttast rætnar tungur nágrannana þegar skilnaðurinn verður opinber.

Foreldrarnir ákveða að selja Elsu og þar með hefst síðari hluti leikritisins þar sem maður fylgist með raunum Elsu á þremur mismunandi tímaskeiðum í ævi hennar eftir að hún hefur verið seld í ánauð.

Ljóðrænn texti

Þarna lendir leikritið í ógöngum. Kristín reynir hvað hún getur að blása lífi í ljóðræn atriðin. Kakkalakkar falla úr loftinu, hauskúpur með blómakransa birtast úr engu. Við sjáum Elsu nakta og grátandi, syngjandi í örvæntingu sinni. Glóandi hendur birtast á tjaldi sem dregið er fyrir sviðið og sjálfin hennar Elsu (Ólafía Hrönn, Kristbjörg Keld) berjast um sviðið.

Þrátt fyrir góða viðleitni fjarar undan verkinu í seinni hlutanum. Um leið og foreldrarnir hverfa sitjum við uppi með persónur sem eru í raun frekar táknmyndir en fólk af holdi og blóði. Og þó textinn hafi oft verið ljóðrænn og áhugaverður skorti hann þann ferskleika, húmor og hárfínu gagnrýni sem einkenndi fyrri hluta verksins.

Þá verða einnig átök milli sviðsmyndarinnar og leiksins. Sviðsmyndin er ægifögur innsetning (Anna Rún Tryggvadóttir). Ranar úr loftinu mynda einskonar skóg á sviðinu. Í fyrri hlutanum virkaði þessi galdraskógur sem skemmtileg andstæða við senurnar sem gerðust inni á heimili hjónanna. En í seinni hlutanum var sem leikararnir lentu í átökum við innsetningu.

Verk um kærleikann

Hver er svo boðskapur verksins? Kannski er hann ekki svo flókinn. Konur verða fyrir ofbeldi í samfélaginu og hafa orðið fyrir ofbeldi allt frá örófi alda. Ofbeldið er orðið hluti af samfélagsmynstrinu, þétt ofið inn í öll samskipti og það eina sem sigrar þetta ofbeldi er ástin og kærleikurinn.

Það varð því ákveðin hippastemning þegar hvítklædd búddanunna (Herdís Þorgilsdóttir) gengur inn á svið með fuglabúr í hendi. Búddanunnan er einskonar Deus ex Machina. Hún er boðberi kærleikans sem sigrar illskuna.

Lokaatriðið er einnig fallegasta atriði kvöldsins enda hefur Kristín einstætt lag á að búa til fallegar lokamyndir. Hún er til dæmis minnistæð lokamyndin í Svörtum hundi prestsins þar sem slæður dönsuðu í lausu lofti.

Þessi augnablik láta tímann standa í stað í leikhúsinu og líða manni aldrei úr minni og stundum þarf boðskapur ekki að vera flókinn til að vera þarfur.

Kristínu Eiríksdóttir og Karí Ósk Grétudóttir liggur mikið á hjarta og margir kaflar í verkinu eru frábærlega skrifaðir. En þær skortir reynslu til að klára verkið og kannski hefði meiri leiðsögn hjálpað þeim að leiða leikritið farsællega til lykta.

Engu að síður hlýtur Karma fyrir fugla að teljast með athyglisverðari leikhústilraunum þessa leikárs, þar sem myndlist og leiklist mætast og mynda kvöld sem líður manni seint úr minni.

Símon Birgisson

Blóðugar brúður í Norðurpólnum

Leikritið Punch er eftir leikhópinn Sticks and Stones en fyrir hópnum fer Tryggvi Gunnarsson, leikari og leikstjóri. Tryggvi vakti mikla eftirtek fyrir sýninguna Gálma sem hann setti upp í Norðurpólnum á síðasta leikári. Fyrir þá sýningu hlaut Tryggvi tilnefningu til Grímunnar en hann skrifaði leikritið og leikstýrði.

Gálma sótti efnivið sinn í íslensk minni, glímu og bardaga í ætt við Íslendingasögurnar. Í Punch er leitað á önnur mið. Undirstaða sýningarinnar er frægur breskur brúðuleikur (muppet show) frá sextándu öld þar sem Herra Punch og konan hans Judy eru í aðalhlutverki.

Þessi brúðuleikur er leikinn enn þann dag í dag, víða í Bretlandi, og er vinsæl afþreying. Herra Punch er afar ofbeldishneigður og drepur alla sem verða á vegi hans með spýtu (þaðan á víst hugtakið slapstick rætur sínar að rekja) meiraðsegja djöfullinn verður fórnarlamb herra Punch.

Saga er þó einungis innblástur hópsins sem þó vill fjalla um ofbeldi í víðara samhengi, birtingarmyndir þess í nútímsamfélaginu, bíómyndum og fjölmiðlum og hugsanlegri ofbeldisdýrkun samfélagsins.

Dagskrá The Festival

Fimmtudaginn 28.febrúar til laugardagsins 2. mars munu erlendir og innlendir listamenn deila með borgarbúum verkum sínum, sem unnið hefur verið að í Reykjavík  í listamannadvöl síðastliðnar tvær vikur undir hatti Make Space Initiative.

Listamennirnir sem dvalið hafa hér á landi eru þær Satu Herrala (Fi), Mari Keski- Korsu (FI), Juli Reinartz (SE/DE) og Eva Ísleifsdóttir (ÍS). Verkefnið samstarfsverkefni The Festival (IS) og ANTI Festival (FI).

Þær hafa unnið með borgarbúum að verkefnum sínum síðastliðnar tvær vikur. Sem dæmi um viðburði má nefna fyrirlestarröð í saltvatnspottinum í Laugardalslaug, flugdrekum verður flogið með það að markmiði að kæla jörðina, dans-og tónleikaverk unnið út frá Afrófútúrisma, auk þess sem "kveikt" verður í einu húsi í miðbænum. Í september munu þær síðan halda til Kuopio í Finnlandi og sýna lokaafrakstur vinnu sínnar á ANTI festival.

Frítt er á alla viðburði, fyrir utan að nauðsynlegt er að aðgang að Laugardalslauginni líkt og aðrir sundiðkendur.

100°Berlin 2013

Berlín hefur lengi verið einn helsti áfangastaður nýungagjarns íslensks  sviðslistafólks. Leiklistarhátíðin Theatertreffen er líklega sá viðburður sem trekkir einna flesta að. Hátíðin er haldin í maí ár hvert, í lok leikársins, og er því eins konar uppskeruhátíð þýsku leikhúsanna þar sem boðið er upp á það besta og áhugaverðasta í leikhúsi hins þýskumælandi heims það árið. Slík stefna gæti hljómað vafasöm í eyrum sumra og vilja margir meina að Theatertreffen sé lítið annað en svimandi þægilegt freyðivínsbað snobbaðrar menningarelítu. Sjálfur hef ég farið nokkrum sinnum á Theatertreffen og hef skemmt mér ágætlega við að pota tánum ofan í volgt (og dýrt) baðvatnið. En freyðivín eitt og sér verður fljótlega þreytandi og maður verður stundum svo djöfull þunnur af því.

Frá 100° Berlin.

En Theatertreffen er aldeilis ekki upphaf og endir alls því nóg er af sviðslistahátíðum hér í borg sem vert er að veita athygli. Í október á hátíðin Foreign Affairs sviðið, Tanztage i Sophiensæle fer fram í byrjun janúar og í lok febrúar er það svo sviðslistamaraþonið 100° Berlin. Sú síðastnefnda fór fram núna um nýliðna helgi og langar mig hér að gera stuttlega grein fyrir henni.

Á 100° vottar ekki fyrir freyðivíni. Baðvatnið hér kemur beint úr Spree, er gruggugt og vont, en það sýður. Hátíðin er hápunktur leikárs hins óháða sviðslistageira og á henni ægir öllu saman, hinu góða, hinu slæma og hinu mjög, mjög slæma. Hér fær grasrótin að láta ljós sitt skína; nemar og nýútskrifað ungt sviðslistafólk er áberandi og fær gott tækifæri til að gera tilraunir og prófa hugmyndir sínar á opnari vettvangi en kannski gengur og gerist venjulega. En hátíðin vill vera eins hlutlaus og mögulegt er og velur ekki verk inn á hátíðina eftir gæðum eða fagurfræði heldur gildir reglan fyrstir koma, fyrstir fá. Því er töluvert um misáhugaverða áhugahópa, sumir ágætir, örfáir gullmolar og nokkrir svo slæmir að þeir verða á einhvern furðulega hátt eitt það mest spennandi við hátíðina. 

Misnotkun í hlutverkaleik

--> 

Leikritið “Segðu mér satt” eftir Hávar Sigurjónsson er annað leikverk hans á þessu leikári í Þjóðleikhúsinu. Hávar hefur skrifað fjölda verka sem sýnd hafa verið hérlendis og erlendis. Verkið var frumsýnt í Kúlunni þann 7. febrúar síðastliðinn. Leikstjóri er Heiðar Sumarliðason.

Hver er sannleikurinn?

Leikritið fjallar um eldri hjón Sigrúnu (Ragnheiður Steindórsdóttir) og Karl (Árni Pétur Guðjónsson), sem eru leikarar og virðast innilokuð í leikhúsi ásamt fullorðnum syni sínum Gunnari (Sveinn Ólafur Gunnarsson) sem er í hjólastól. Þau gera upp fortíðina með því að koma sér í ótal hlutverk og svo smátt og smátt missa þau sýnina á muninum hvað sé leikur og hvað sé raunveruleiki.

Spilltir foreldrarnir rifja upp skrautlega fortíð sína með syni sínum. Lygi, öfund, kynleiðréttingar, væntumþykja og reiði eru lýsandi hugtök fyrir verkið. Sonurinn sem alla ævi hefur verið einangraður af foreldrum sínum fer að láta segja til sín og kemur þá betur í ljós hvernig foreldrarnir hafa komið fram við drenginn.

Svör við gagnrýni á gagnrýni

Því er hætt við að þegar gagnrýni á hugleiðingar um gagnrýni eru gagnrýndar að umræðan færist út í eintómt gagg en ekki gagn. En það er svo oft kvartað yfir skorti á leiklistarumræðu á Íslandi að ég ætla að hætta á það að skrifa eitthvað heimskulegt sem svar við gagnrýni á gagnrýni, heldur en að þegja. Til að rekja söguna í stuttu máli fyrir þá sem ekki þekkja þá er hún eitthvað á þessa leið:

Benedict Andrews gerir leiksýningu. Jón Viðar gagnrýnir leiksýningu. Hallgrímur Helgason gagnrýnir gagnrýni Jón Viðars. Mér þykir umræðan skemmtileg en tel hana snúast of mikið um hvað hægt sé að finna í frumtexta leikrita og skrifa smá hugleiðingu um gagnrýni þar sem ég velti fyrir mér hvort að gagnrýnendur á Íslandi séu kannski aðeins of bókmenntalegir í hugsun. Valur Grettisson svarar mér og skýtur föstum skotum á þessa grein mína. Þessi grein er mitt mótsvar.

Valur skrifar:

[...]grein Snæbjarnar ekki nægilega vel ígrunduð á stundum. Þannig hefur hann grein sína á orðunum: Að vera gagnrýnandi á Íslandi er erfitt og vanþakklátt starf. Ólíkt leikurum og öðru fólki sem kemur nærri leiklist eru framavonir litlar.

Þarna varð strax ljóst að Snæbjörn hefur lítinn skilning á hlutverki gagnrýnandans. Það er ekki draumur gagnrýnandans að vinna sig upp úr rýninni og inni í listformið sem hann gagnrýnir. Þetta er engu að síður helsta vörn listamannsins þegar hann fær lélega gagnrýni. Hún er slegin af borðinu vegna þess að í huga listamannsins er gagnrýnandinn öfundssjúkur yfir því að vera ekki listamaður sjálfur.

Hér er mér gerður upp ásetningur. Ég sagði aldrei neitt í líkingu við að gagnrýnandinn væri öfundsjúkur út í listamanninn, ég lít ekki einu sinni á að þeir séu í sama bransa. Gagnrýnandinn vinnur innan fjölmiðlunar, listamaðurinn innan lista. Ekki er stjórnmálaskýrandinn öfundsjúkur út í forsætisráðherra. Samt eru mér eða öðrum sem tjá sig um gagnrýni gefnar ansi annarlegar kenndir í næstu málsgrein:

Það er ágæt þumalputtaregla að þegar listamaður segir þér að gagnrýnandi sé bara öfundsjúkur, er sá sami að öllum líkindum lélegur listamaður.

Um endinn í Músum og mönnnum.

ATH!! Þessi grein inniheldur spoiler.

Í sýningu Borgarleikhússins á Músum og mönnum eftir John Steinbeck sem er nú á fjölum stóra sviðs hússins hefur margt verið sagt. Aðallega jákvætt enda virðist sýningin falla í kramið hjá áhorfendum jafnt sem gagnrýnendum. Þessi saga hefur aðdráttarafl sem erfitt er að henda reiður á að öðru leyti en því að hún virðist, eins og svo margar aðrar góðar sögur, hverfast um mennskuna. Barátta sögunnar er þess eðlis að allir geta tekið þátt í henni. Baráttan fyrir reisninni og tilveru þar sem maður hefur dálitla stjórn á kringumstæðum sínum en kannski fyrst og fremst góðan félagsskap. Baráttan fyrir því að þrífast og vera ekki einmana. Og auðvitað hvort maður eigi ekki að gæta bróður síns. Í sögunni af Lenny og George er sú spurning í forgrunni. George gætir Lenny í einu og öllu. Samband þeirra er að mörgu leyti eins og foreldris og barns. Það er tekið skýrt fram í sögunni að George beri engin skylda til að gera það. Þeir eru ekki skyldir. George hagnast ekki á nokkurn hátt á þessu hlutskipti sínu. Þvert á móti virðist hann gjalda fyrir það ef eitthvað er. En það sem virðist ráða því að hann gæti risans sem klúðrar öllu, eins og segir í verkinu, er eðlislæg hlutttekning. George á ekkert val. Maðurinn er einfaldlega hannaður svona. Þeir sem ganga fram á annan hátt búa við skerta mennsku. Eru í raun og veru fatlaðir. 

Hugleiðingar um gagnrýni gagnrýndar

Ungskáldið Snæbjörn Brynjarsson frumflutti hugleiðingu hér á Reykvélinni í lok janúar. Tilefni greinarinnar er athyglisvert viðbragð Hallgríms Helgasonar rithöfundar við leikdómi Jóns Viðars Jónssonar þar sem hann gaf leikritinu Macbeth, sem er sýnt í Þjóðleikhúsinu í leikstjórn Benedict Andrews, eina stjörnu. Hallgrímur skrifaði semsagt heilsíðu í DV þar sem hann gagnrýndi gagnrýni.

Tími til kominn. Ef það er eitthvað sem er ekki hafið yfir gagnrýni, þá hlýtur það að vera gagnrýni.
 
Ólíkt grein Hallgríms, sem er óvanalega málefnaleg, er grein Snæbjarnar ekki nægilega vel ígrunduð á stundum. Þannig hefur hann grein sína á orðunum: Að vera gagnrýnandi á Íslandi er erfitt og vanþakklátt starf. Ólíkt leikurum og öðru fólki sem kemur nærri leiklist eru framavonir litlar.

Þarna varð strax ljóst að Snæbjörn hefur lítinn skilning á hlutverki gagnrýnandans. Það er ekki draumur gagnrýnandans að vinna sig upp úr rýninni og inni í listformið sem hann gagnrýnir. Þetta er engu að síður helsta vörn listamannsins þegar hann fær lélega gagnrýni. Hún er slegin af borðinu vegna þess að í huga listamannsins er gagnrýnandinn öfundssjúkur yfir því að vera ekki listamaður sjálfur.

Það er ágæt þumalputtaregla að þegar listamaður segir þér að gagnrýnandi sé bara öfundsjúkur, er sá sami að öllum líkindum lélegur listamaður.

Hugleiðingar um gagnrýni

Að vera gagnrýnandi á Íslandi er erfitt og vanþakklátt starf. Ólíkt leikurum og öðru fólki sem kemur nærri leiklist eru framavonir litlar. Góður leikmyndahönnuður fær stærri og stærri verk, góður leikari fær að velja á milli krefjandi hlutverka og góður leikstjóri fær sömuleiðis með miklu striti og basli í mörg ár hugsanlega loksins styrkinn frá menntamálaráðuneyti til að setja upp draumaverk sitt. Það eina sem gagnrýnandinn fær eru fleiri og fleiri óvinir, sérstaklega ef hann skrifar virkilega það sem honum finnst.
Það eru til góðir gagnrýnendur á Íslandi. Til dæmis Þorgerður E. Sigurðardóttir sem gagnrýndi fyrir Víðsjá. Það sem hún gerði vel var að nálgast hverja einustu sýningu á eigin forsendum. Hún spurði sig hvað listamennirnir væru að reyna að gera og hvort þeim tækist það. Ég hef ekki orðið var við slíkar vinnuaðferðir hjá t.d Jóni Viðari og Elísabetu Brekkan sem verða oft ævareið yfir að sýningar séu ekki eins og þau höfðu ímyndað sér áður en þau stigu inn í kassann.
Markmið þessarar greinar er þó ekki að skera úr um hvað góð og slæm gagnrýni sé, heldur fjalla aðeins um leiklistarumræðu í tilefni þess að Hallgrímur Helgason og Jón Viðar eru farnir að takast á um Macbeth.
Ég hef alltaf haft gaman af skrifum Jóns Viðars, því gagnrýni í blöðum snýst ekki bara um að segja manni hvaða sýningar maður eigi eða eigi ekki að fara á. Blaðagagnrýni er afþreying alveg eins og bók eftir Hallgrím, eða Shakespeare sýning í Þjóðleikhúsinu. Fáir pennar skrifa jafn skemmtilega um leiklist og Jón Viðar, sérstaklega af því að hann er með sérviskulegar og íhaldsamar skoðanir. Hann er engu að síður ekki eini gagnrýnandinn á landinu sem er með íhaldsamar og full bókmenntalegar skoðanir á leiklist.

Þokkaleg tilraun til þess að nýta tímann

Það eru gömul sannindi og ný að við sjáum ekki hlutina eins og þeir eru, heldur eins og við erum. Þetta er meðal þess sem Leifur Þór Þorvaldsson rannsakar í dansleikhúsverkinu Stundarbrot í Borgarleikhúsinu. Þar er tíminn rannsakaður út frá vísindalegu sjónarhorni. Svo virðist sem hver fruma líkamans endurnýji sig áður en yfir líkur. Þannig erum við ekki sama manneskjan og við vorum þegar við vorum börn. Bókstaflega.

Tíminn er athyglisvert rannsóknarefni í listum. Það er órætt, teygjanlegt og í raun óskiljanlegt að mörgu leyti þegar uppi er staðið. Líklega vegna þess við skynjum tímann og reynum að ná utan um hann með uppfinningu mannanna, sem er klukka. En það er engin klukka sem nær að fanga tímann. Ekki frekar en að við getum fangað vindinn í net.

Hrollvekjandi Macbeth

Það er sagt að bölvun fylgi leikritinu Macbeth, og ekki að ósekju. Valdafíkn og blóðug sturlun einkenna þetta myrkasta og öflugasta drama sem William Shakespeare skrifaði snemma á sautjándu öldinni. Fleiri en einn leikari hafa látið lífið við uppsetningu þess í gegnum tíðina. Sagan segir að galdraþulur sem nornirnar þrjár fara með í verkinu hafi verið raunverulegar, því hafi nornir lagt bölvun á verkið vegna hroka leikskáldsins.

Breski leikarinn Michael York þóttist hafa fundið upp á móteitri við þessari skæðu bölvun, sem var að rjúka út strax og einhver sagði nafn Macbeth, ganga í kringum leikhúsið, hrækja yfir vinstri öxlina, bölva hraustlega og bíða þess að vera boðið inn í húsið á ný.

Til þess að spara sér ferðina talar leikhúsfólk aðeins um skoska leikritið af ótta við bölvunina. Það er líklega betra að hafa varann á.

Björn Thors í hlutverki Macbeth. Mynd-Þjóðleikhúsið.

Banvænn spádómur

Leikritið, í leikstjórn ástralska leikstjórans Benedict Andrews, segir sögu Macbeth (Björn Thors) sem hittir fyrir þrjár ófrýnilegar örlaganornir (Atli Rafn Sigurðarson, Guðrún Snæfríður Gísladóttir og Ólafía Hrönn Jónsdóttir) sem spá því að hann verði konungur einn daginn. Þær veita félaga hans, Bankó (Hilmir Snær Guðnason), besta félaga Macbeth, minni athygli, en svara því þó að börn hans muni verða konungar. Sá spádómur verður seinna hans banabiti.

Fullorðins jólasýning í Tjarnarbíói

Leikfélagið Óskabörn Ógæfunnar frumsýnir mánudaginn 17. desember leiksýninguna Nóttin var sú ágæt ein, jólasýningu fyrir fullorðna. Höfundur verksins er Anthony Neilson (Penetreitor, Ófagra veröld) en verkið kallast á frummálinu The Night Before Christmas.

Verkið fjallar tvo félaga sem góma innbrotsþjóf á aðfangadagskvöldi, klukkutíma fyrir jól. Þjófurinn heldur því statt og stöðugt fram að hann sé raunverulegur jólasveinn. Þeir halda honum föngnum til að draga hann til ábyrgðar fyrir það sem komið hefur fyrir jólin; að hátíð ljóss og friðar sé orðin hátíð græðgi og sýndarmennsku. Það renna á þá tvær grímur þegar líður á kvöldið og ýmislegt sem þeir geta ekki útskýrt fer að koma upp á yfirborðið.

Leikarar í sýningunni eru Benedikt Karl Gröndal, Davíð Freyr Þórunnarson, Hjörtur Jóhann Jónsson og Lilja Nótt Þórarinsdóttir. Leikstjóri er Vignir Rafn Valþórsson, en Hjörtur og Vignir þýddu og staðfærðu. Reykvélin fékk leikstjórann til að svara örfáum spurningum.

Sjónvarpssöfnun fyrir Afríku. Fyrst sem tragedía svo farsi.

 Ég var einn þeirra sem horfði á söfnun til handa Unicef á Stöð 2 síðastliðið föstudagskvöld. Ég ætla ekki að fara út í langar útskýringar á því hvað mér finnst um ástandið í Afríku eða þá staðreynd að börn þar deyja úr hungri og eru hneppt í þrældóm, vændi og sjálfsagt fleira sem mig skortir ímyndunarafl til að fara nánar út í. Það er í einu orði skelfilegt. Eins er ég þeirrar skoðunnar að allir menn séu bræður og beri að hjálpa hvor öðrum. Þá er það frá.

Það vöknuðu margar spurningar í huga mér þegar ég horfði á sjónvarpssöfnunina á föstudagskvöldið. Í fyrsta lagi hef ég vissar efasemdir varðandi dagskránna sem var í boði. Að klippa saman myndskeið af börnum sem eru að svelta í hel við hressandi uppistand í sjónvarpssal. Ég barðist við að reyna að skilja hvernig mér ætti að líða. Hvort ég ætti að hlæja og gráta á víxl? Ég veit það ekki. Ég gerði reyndar hvorugt.  Eitt af atriðunum sem var boðið upp á var sms happdrætti þar sem maður sendi sms með orðinu barn í gjaldtökunúmer og átti þar með möguleika á því að vinna ýmsa vinninga. Meðal annars tveggja vikna ferð til Costa del Sol á fjögurra stjörnu hóteli. Ég tók þátt í því en dauðsá svo náttúrulega eftir því. Ég gat ekki hugsað mér að vinna. Ég hefði ekki getið hrist af mér þá hugsun niðri á Costa Del Sol að það hefði í raun verið fyrir tilstilli sveltandi barna í Afríku að ég sæti við sundlaugarbakkann á lúxushóteli. Ég veit það ekki. Kannski er Spánn ennþá of nálægt Afríku. Eins skyldi ég ekki söngatriði nokkurra íslenskra leikara sem voru klæddir í afrískar batíkmussur og sveifluðu svartri smábarnadúkku. Ekki veit ég hvað stjörf og líflaus dúkkan átti að tákna. Kannski öll börnin sem hafa dáið úr hungri í Afríku? Reyndar var manni leiðbeint í gegnum þessa furðulegu atburðarás í sjónvarpssal af kynnum kvöldsins. Sem voru ýmist sorgmæddir í framan eða brosandi. Allt eftir þvi hvort um tragedíu eða farsa var að ræða. Ein þeirra sem kynnti dagskránna hefur getið sér gott orð fyrir matreiðsluþætti á Stöð 2. Hún fræddi áhorfendur á því að fyrir tvö þúsund króna framlag væri hægt að kaupa ein fjörutíu hnetusmjörsstykki, sem eru einstaklega næringarrík og hafa bjargað óteljandi mannslífum. Ég bjóst allt eins við því að hún gæfi okkur uppskrift að hnetusmjörsmúffum eða einhverju álíka bakkelsi. Það hefði alls ekki verið úr takti við það sem á undan var gengið. Önnur spurning sem vaknaði hjá mér við að horfa á söfnunina var sú hvort við myndum nenna að horfa á þáttinn ef það væri enginn farsi? Bara tragedía? Sennilega ekki.  Best tókst upp þegar trúðurinn Barbara, Páll Óskar og Mugison sungu fyrir börn á Haítí og íslensk börn sungu með. Þar var maður áminntur um hið sammannlega. Trúðurinn var sá eini sem bar kennsl á það. Þar vöknuðu ekki óþægilegar spurningar á borð við það hvort Bergur Ebbi hefði verið fyndnari en Ari Eldjárn. Eða hvort Mugison hafi sungið betur en  Páll Óskar. Og hvort dýfingarkeppnin í Sundhöllinni hafi verið of löng og leiðinleg eða bara skemmtilega flippuð. En má maður spyrja að því þegar börn eru að deyja um allan heim?  Helgar tilgangurinn ekki meðalið? Ég veit það ekki. Kannski erum við orðin svona ferlega dofin. Að við nennum ekki til dæmis ekki að horfa á umfjöllum um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum í Kastljósinu án þess að fá lag með Skítamóral í kjölfarið. Ég er ekki að efast um heilindi þeirra sem taka þátt í svona sjónvarpsþætti. Ég er ekki að efast um góðan ásetning þeirra og vilja til að breyta heiminum. En ég set fyrirvara við atlöguna. Mér finnst hún ýja að því að við þurfum einhvers konar gulrót. Hæfilega blandaðan kokteil af tragedíu og farsa. Ég veit ekki með ykkur en mér svelgdist dálítið á honum.

Jón Atli Jónasson

Hamingjan sko...

Á sviðinu er upphækkaður pallur til hægri, frá áhorfendum séð. Á honum stendur ung kona í svörtum kjól og borðar íspinna. Hún tekur inn áhorfendur þegar þeir taka sér sæti, hver og einn með bolla með sætu poppi í. Hún segir hitt og þetta við áhorfendur: „Flottir skór,“ „Gaman að sjá þig“ og brosir. Hurðin lokast og ungur maður með hár sem stendur upp í loft, í svartri skyrtu og svörtum buxum, en með kóngablá axlarbönd, kemur inn og kynnir sig. Hann heitir Chris, hún heitir Jess og það eru allir aðrir farnir á djammið, dottnir í það. Nema þau og við sem sitjum í salnum. En það er allt í lagi. Þau vona að við séum hamingjusöm. Virkilega. Sjálf eru þau þunglynd, heltekin af hugmyndum um hamfarir og hörmungar. Þau eru sorgmædd. Sem þýðir auðvitað að þau eru hamingjusöm. 

Þessi þvingandi þversögn

Leikritið Gullregn var frumflutt á Nýja sviðinu í Borgarleikhúsinu 1. nóvember síðastliðin. Þetta er fyrsta leikritið sem Ragnar Bragason skrifar og leikstýrir. Eins og alkunnugt er þá er hann maðurinn á bak við vaktar-seríurnar svokölluðu auk þess sem hann leikstýrði gæðamyndunum Börn og Foreldrar í samstarfi við Vesturport að ógleymdum blokkbösternum, Bjarnfreðarson.
Viðfangsefni sýningarinnar, eins og það er kynnt til sögunnar á vef Borgarleikhússins, er dálítið villandi. Leikritið fjallar sannarlega um öryrkjann Indíönu Jónsdóttur sem býr í blokk í Fellahverfinu. Hún fyrirlítur útlenda nágranna sína og vill helst ekki fá karrý út í matinn.
Í litla garðskikanum fyrir aftan íbúðina hefur hún ræktað tré sem er hennar stolt og yndi, sem er Gullregn. Þegar fulltrúi umhverfisráðuneytisins bankar upp á og tilkynnir að uppræta skuli allar gróðurtegundir sem ekki voru til staðar á Íslandi fyrir árið 1900 snýst heimur Indíönu á hvolf með baráttu upp á líf og dauða.

Það er þetta sem er villandi; þetta með að Gullregnið breyti lífi hennar í baráttu upp á líf og dauða.

Gamli maðurinn á fjalirnar að nýju

Brúðuheimar með Bernd Ogrodnik brúðulistamann í fararbroddi, settu upp sýninguna Gamli maðurinn og hafið á Listahátíð í vor í samvinnu við Þjóðleikhúsið. Sýningin fékk frábærar viðtökur og var sýningum hætt fyrir fullu húsi í sumarbyrjun.

Á þeim tíma sem frá er liðinn hefur margt drifið á daga Bernds brúðulistamanns. Hann hefur dvalið að mestu vestur í Kanada þar sem hann frumsýndi Pétur og úlfinn á ensku fyrir vesturfara og aðra vestanmenn. Kanadabúar voru ekki síður hrifnir af þessari einstöku og fallegu sýningu en Íslendingar hafa verið og eru enn. Nýlega sýndi Bernd sömu sýningu í samvinnu við Sinfóníuhljómsveit Íslands í Eldborgarsal Hörpu fyrir fullu húsi af ánægðum börnum, foreldrum og öðrum vandamönnum.